Aktualności
Nowe transakcyjne wskaźniki referencyjne stopy procentowej dla polskiego rynku finansowego
GPW Benchmark opublikowała Dokument Konsultacyjny „Transakcyjne wskaźniki referencyjne stopy procentowej”. Do publicznych konsultacji zaproszone są podmioty rynku finansowego, zainteresowane przyszłym stosowaniem nowego wskaźnika w produktach finansowych.
GPW Benchmark rozpoczyna również codzienną publikację o g. 13 wartości trzech wskaźników transakcyjnych, które poddaje pod konsultacje w Dokumencie Konsultacyjnym: WIRD – Warszawski Indeks Rynku Depozytowego, WIRF-Warszawski Indeks Rynku Finansowego oraz WRR – Warsaw Repo Rate.
Publikacja dokumentu oraz wartości nowych wskaźników wyznacza kolejny etap w reformie polskiego rynku stopy procentowej. W ramach pierwszego etapu, polegającego na dostosowaniu Stawek Referencyjnych WIBID i WIBOR do rozporządzenia BMR, GPW Benchmark odbyła konsultacje w ramach dwóch dokumentów konsultacyjnych: we wrześniu 2018 r. oraz w sierpniu 2019 r. Konsultacje te zaowocowały dostosowaniem metody WIBID i WIBOR do rozporządzenia BMR, złożeniem w odpowiednim terminie wniosku o uzyskanie wymaganego zezwolenia do KNF w dniu 6 grudnia 2019 r. oraz udzieleniem przez KNF zezwolenia w dniu 16 grudnia 2020 r. W ten sposób została zachowana ciągłość Stawek Referencyjnych WIBID i WIBOR i możliwość ich stosowania przez podmioty nadzorowane w umowach z klientami i instrumentach finansowych przeznaczonych do publicznego obrotu oraz funduszach inwestycyjnych zgodnie z prawem unijnym.
Praca nad nowymi wskaźnikami rozpoczęła się jeszcze w 2018 r., kiedy to GPW Benchmark w pierwszym dokumencie konsultował z rynkiem pewne elementy kierunków przyszłego rozwoju wskaźników stopy procentowej. Nowa dostosowana dokumentacja Stawek Referencyjnych WIBID i WIBOR powstała w wyniku konsultacji z 2019 r., która weszła w życie 4 lutego 2020 r. zaowocowała rozszerzeniem obowiązku dotyczącego zakresu przekazywanych przez banki – uczestników fixingu WIBID i WIBOR danych transakcyjnych. W ten sposób w GPW Benchmark powstała unikalna w skali krajowej baza danych transakcyjnych rynku pieniężnego od 2016 r., obejmująca cały rynek hurtowy zarówno od strony podmiotowej (banki, instytucje finansowe, przedsiębiorstwa), jak i przedmiotowej (depozyty niezabezpieczone oraz transakcje warunkowe repo i buy sell back). Dzięki tym danym GPW Benchmark mogła przeprowadzić symulacje i analizy dotyczące możliwości budowy transakcyjnych wskaźników referencyjnych stopy procentowej.
Rozporządzenie BMR w motywie 26 i w art. 11 formułuje ważną zasadę opierania wskaźników referencyjnych w pierwszej kolejności na danych transakcyjnych. Dopiero w przypadku, gdy dane takie nie byłyby wystarczające, dopuszcza możliwość brania pod uwagę również innych źródeł danych wejściowych, takich jak np. kwotowania. Znajduje to wyraz w Załączniku nr 1 zawierającym zasady dotyczące wskaźników referencyjnych stopy procentowej. Opisuje on tzw. kaskadę danych, czyli hierarchię danych wejściowych. Jeśli transakcje występują, muszę być uwzględniane w kalkulacji wskaźnika w pierwszej kolejności. W ten sposób administratorzy wskaźników referencyjnych stopy procentowej, takich jak EURIBOR, PRIBOR, STIBOR, czy LIBOR do momentu jego zaprzestania, uwzględnili w metodzie tych wskaźników kaskadę danych dopuszczającą inne dane wejściowe niż dane transakcyjne na kolejnych poziomach kaskady. Podobne dostosowanie przeszła metoda Stawek Referencyjnych WIBID i WIBOR. GPW Benchmark rozpoczęła publikację tzw. poziomu transakcyjności, która obrazuje do jakiego stopnia każdy z tenorów WIBID i WIBOR opiera się na danych transakcyjnych, a zatem jak często dochodzi do wykorzystania w kalkulacji wskaźników poziomów kaskady danych, które opierają się na danych transakcyjnych, a jak często następuje korzystanie z ostatniego poziomu kaskady danych, który zakłada uwzględnienie w kalkulacji wskaźnika kwotowań o charakterze wiążącym.
Na rynkach rozwiniętych postanowiono zbadać możliwość stworzenia wskaźników referencyjnych stopy procentowej na bazie czystotransakcyjnej, bez posługiwania się metodą kaskady danych. W tym celu posłużono się jedynie najbardziej płynnym i transakcyjnej terminem, na jaki są przyjmowane przez banki depozyty, mianowicie terminem jednodniowym (overnight, ON). Dodatkowo rozszerzono rynek, będący przedmiotem pomiaru wskaźnika na cały tzw. rynek hurtowy, obejmujący oprócz rynku międzybankowego, również depozyty składane przez instytucje finansowe oraz przedsiębiorstwa. W zależności od głównego kanału przekazywania płynności występującego na danym rynku wskaźniki opierają się pod względem przedmiotowym na depozytach niezabezpieczonych lub na transakcjach warunkowych repo. W ten sposób powstały wskaźniki overnightowe SOFR, SONIA, SARON, €STR, SWESTR, NOWA, TONA. W tym kierunku poszła GPW Benchmark w metodzie zaproponowanych wskaźników WIRD, WIRF i WRR.
Stawka jednodniowa (ON) jest określana jako stawka wolna od ryzyka (risk-free rate), gdyż w przeciwieństwie do stawek terminowych (np. 1, 3 lub 6-miesięcznych) nie zawiera komponentu ryzyka kredytowego oraz ryzyka związanego z oczekiwaną w tym terminie zmianą otoczenia makroekonomicznego, która może się wyrazić w zmianie stóp procentowych banku centralnego. Jednocześnie, by odpowiedzieć na potrzebę stworzenia stawki terminowej, kalkuluje się termin np. 3 miesięczny za pomocą procentu składanego. Wskaźnik SARON 3M Compound zbudowany na tej zasadzie zastąpił wskaźnik CHF LIBOR 3M w umowach na mocy rozporządzenia Komisji Europejskiej z dniem 1 stycznia 2022 r.
GPW Benchmark przed końcem 2023 udostępni rynkowi do stosowania zgodnie z Rozporządzeniem BMR zarówno wskaźniki ON, jak również indeks typu compound, wyrażony w punktach służący do obliczenia stopy zwrotu, jak również wskaźniki terminowe 1M, 3M i 6M Compound obliczone za pomocą procentu składanego. Wskaźnikiem podstawowym, na podstawie decyzji rynku oraz instytucji, będzie WIRD lub WIRF, natomiast WRR będzie mógł być stosowany jako alternatywny wskaźnik.
Poza kompetencjami GPW Benchmark znajduje się natomiast kwestia przygotowania rynku finansowego do ewentualnego zastąpienia wskaźników, czyli przejścia ze wskaźnika WIBOR na nowy wskaźnik w starych umowach. Praktyką zastosowaną w przypadku wskaźnika LIBOR było określenie przez nadzór finansowy wystarczająco długiego okresu (5-6 lat), aby rynek mógł sam się przygotować na zamianę wskaźników poprzez wprowadzenie do umów i instrumentów odpowiednich klauzul umownych. Instrument prawny w postaci możliwości ustawowego, z mocy prawa, zastąpienia wskaźników, pojawił się w ustawodawstwie unijnym oraz brytyjskim bardzo późno, bo dopiero na początku 2021. Na podstawie nowego art. 23b Komisja Europejska wydała w październiku 2021 rozporządzenie zastępujące CHF Libor wskaźnikiem SARON z dniem 1 stycznia 2022 r. Tego typu instrument był uważany jako narzędzie „last resort”, mające zastosowanie do tzw. problemu „tough legacy”, a zatem do umów i instrumentów, co do których nie było możliwości aneksowania celem wprowadzenia odpowiednich klauzul awaryjnych.
Procedowana obecnie przez polski rząd ustawa o crowdfundingu, zawiera również przepisy realizujące zapowiedzi Premiera Mateusza Morawieckiego z 25 kwietnia 2022 r. dotyczące wsparcia dla kredytobiorców. W odniesieniu do zastąpienia wskaźnika WIBOR przedmiotowa ustawa przewiduje przepisy umożliwiające realizację przepisu 23c rozporządzenia BMR, analogicznego do art. 23b, przewidującego możliwość wydania przez państwo członkowskie aktu prawnego zastępującego kluczowy wskaźnik referencyjny o charakterze krajowym, czyli w naszym przypadku WIBOR. Na podstawie rekomendacji KNF i opinii Komitetu Stabilności Finansowej, Minister Finansów będzie mógł wydać rozporządzenie, na mocy którego we wszystkich umowach nastąpi zamiana wskaźnika WIBOR na wskaźnik wskazany w rozporządzeniu. Ustawa nie określa żadnych terminów na wydanie takiego rozporządzenia, natomiast z publicznych wypowiedzi wynika, że intencją jest wydanie takiego rozporządzenia w styczniu 2023 r.
Przed podmiotami rynku finansowego, głównie przez bankami, stoi ogromne wyzwanie przygotowania w bardzo krótkim czasie wymagającej operacji zamiany wskaźnika WIBOR. Biorąc pod uwagę doświadczenia innych rynków taka zamiana wymagała kilku lat dostosowań rynkowych. Zasadą było równoległe, wystarczająco długie funkcjonowanie starego i nowego wskaźnika. Nowy wskaźnik wymaga stworzenia rynku instrumentów zabezpieczających ryzyko stopy procentowej. Ważne będzie ustalenie sposobu kalkulacji spreadu kompensacyjnego wyrównującego różnicę wartości miedzy starym na nowym wskaźnikiem. Bardzo istotne jest określenie standardów kalkulacji stawki składanej i zdefiniowanie sposobu jej zastosowania do poszczególnych rodzajów umów i instrumentów. Dokumentacyjnie jest to bardzo poważna operacja, również w zakresie klauzul informacyjnych skierowanych do klienta, który musi zostać należycie wyedukowany co do nowego wskaźnika i nowych zasad jego zastosowania. Konieczne będą zmiany w dokumentacji ISDA, rządzącej instrumentami pochodnymi, stanowiącymi zabezpieczenie ryzyka stopy procentowej. Niezbędne jest określenie zasad kalkulacji wskaźników terminowych dla celów realizacji płatności odsetkowych z tytułu obligacji opartych na zmiennym oprocentowaniu. Wreszcie cała ta skomplikowana i wieloaspektowa operacja musi znaleźć odzwierciedlenie w systemach informatycznych podmiotów rynku finansowego oraz infrastruktury rynkowej (GPW, KDPW, etc.).
Określenie horyzontu czasowego zamiany wskaźników na rok 2023 przyspieszyło realizację scenariusza zastąpienia wskaźnika WIBOR. Polski rynek finansowy jest tylko częściowo przygotowany na tak wielką zmianę. Mamy nadzieję, że publikacja dokumentu konsultacyjnego oraz wartości nowych wskaźników transakcyjnych przez GPW Benchmark będzie ważnym krokiem na drodze przygotowania rynku finansowego do zamiany wskaźnika.
Aleksandra Bluj
Zbigniew Minda
*Autorzy są członkami zarządu GPW Benchmark S.A.